Василий ТАРАБУКИН, суруйааччы.

Этигэр-хааныгар иҥпит идэтинэн

(Эбээн поэта В.Кейметинов-Баргачаан 60 сааһыгар)

Эбээн поэта Василий Кейметинов-Баргачаан алта уон сааһын туолар. Күн сиригэр саҥа киһи кэлбитин туһунан по¬эт маннык тылларынан хоһуйар.

Кылбачыйар кыраһалаах

Кыһыҥҥы тыаҕа биир түүн

Унаарыйар буруолаах

Ураһаҕа төрөөбүтүм.

Силлиэ тыал сирилиирин,

Кутаа уот тыһыргыырын

Истэ-истэ ийэм миигин

Бигээхтиирэ дьыбар кыһын.

Ый иэдэһэ тэтэрэ

Үөлэһинэн одуулуура,

Ийэбиниин биһик нарын

Ырыатын ыллаһара...

("Ураһаҕа төрөөбутум ").

Василий Спиридонович Кейметинов Саккырыыр оройуонун Ламунха нэһилиэгэр тохсунньу 12 күнүгэр 1941 сыллаахха табаһыт, булчут кэргэнигэр күн сирин көрбүтэ.

Төрөөбүт төрүт сиригэр тымныыны, тыалы-кууһу, киэҥ нэлэмэн туундара эриирин-мускуурун билэн улааппыта. Хоту дойду хоһуун дьоно оҕолорун кыра эрдэҕиттэн айылҕалыын алтыһарга, үлэни-хамнаһы үмүрүтэр бүгүрү үлэһит буоларга уһуйаллара. Онон Василий Спиридонович кыра эрдэҕиттэн үлэ үөһүгэр үлүмнэһэн төрөппүттэригэр көмөлөһөн оҕо сааһын аһарбыта.

Ыраах сиргэ сытар хоту дойду дьонун оҕолоро үөрэх сырдык суолун тутуһан орто оскуоланы бүтэрбитэ. Оскуола кэнниттэн Тихэй акыйаан флотугар сулууспалаабыта. Туундара тумара хонноҕуттан улаҕата көстүбэт киэҥ байҕал урсунугар хас да сыл сулууспалаан, ханнык да ыарахаттары чэпчэкитик аһаран дьиэтигэр-уотугар төннөн кэлбитэ. Ыраах тэлэһийэ сылдьан дьонун-сэргэтин, айылҕатын санаан-ахтан кэлэрэ.

"Ийээ!" — диибин. Ийэ тайҕам

Ийэм буолан миэхэ ыллыыр.

"Аҕаа!" — диибин. Аар тайҕам

Аҕам буолан далбаатыыр.

("Кунус эриэн бочугурас ").

Бу строкалартан көстөрүн курдук, киһи айылҕалыын чугас сыһыанын, айылҕа киһиэхэ иитэр-аһатар, харыстыыр, хаххалыыр суолталааҕын поэт таба этэр. Кини хоһоонуттан өссө холобуру аҕалабын.

Үрүҥ хаарга кутаа оттон,

Үтэһэҕэ эт үөлүнэн

Көп дэпсэҕэ олоробун,

Күөх төлөнү одуулуубун.

Эбээннэрдии атаҕын

Эрийэ үктээн олорон,

Ийэ тайҕам миигин кытта

Итии чэйи сыпсырыйар.

("Элбэх улуу куораттар ").

1968 сыллаахха, киин сири тардыһан, А.И.Герцен аатынан Хотугу норуоттар Ленинградтааҕы государственнай-педагогическай институтун бүтэрбитэ. Урут Кэбээйигэ, кэлин Сэбээн-Күөл орто оскуолаларыгар учууталлыыр. Олохтоох ыччакка бэйэ культуратын тарҕатыыга, сайыннарыыга оҕолору үөрэтэр-иитэр. Национальнай хотугу культураны иҥэн-тоҥон билэр, сайдыылаах Василий Кейметиновы Дьокуускайдааҕы национальнай оскуолалар институттарын филиалыгар младшай научнай үлэһитинэн үлэҕэ ылбыттара. Онно даҕаны төрөөбүт айылҕатын тардыыта улахана. Ол санаатын толорон, 1974 сыллаахха бэйэтин баҕа өттүнэн Томпо улууһун Тополинай оскуолатыгар эбээн тылын, литературатын үөрэтэр учууталынан анаттаран барбыта.

Василий Спиридонович оскуолаҕа үөрэнэ сылдьыаҕыттан хоһоон айара, ол түмүгэр 1965 сыл¬лаахха "Поэты Севера" уонна "Снежное пламя" хомуурунньуктарга хоһоонноро тахсыбыттара. Ити кэнниттэн "Оран һотын" ("След оленя") диэн ааттаах маҥнайгы кинигэтэ 1982 сыллаахха Саха сиринээҕи издательствотынан бэчээттэммитэ.

Аны Баргачаан аатынан нууччалыы тылбаастанан араас сурунаалларга айымньылара тахсыбыт¬тара. Ол курдук "Полярная звезда", "На севере Дальнем", "Дальний Восток", "Магаданский оле¬невод", "Север" сурунаалларга, киин Литературнай еженедельникка тахсыбыт хоһоонноро ааҕааччылар болҕомтолорун тардыбыттара.

Поэт Василий Кейметинов киэҥ билиилээх, дириҥ өйдөбүллээх суруйааччы быһыытынан ара¬ас темаларга хоһооннорун суруйар. Онтон көстөрүнэн элбэхтик аахпыт, билбит, ону таһынан бэйэтэ эбээннии, сахалыы, нууччалыы тылларынан суруйар.

Поэт ийэлээх аҕата айылҕаттан бэриллибит ырыаһыттарын ханнык баҕарар түгэҥҥэ ырыаларынан-тойуктарынан бэйэлэригэр тардар, биһирэтэр эбиттэр. Поэт кэпсиир: "Айар үлэҕэ тардыһыыбар аҕам улахан өҥөлөөх. Ол курдук, оҕо эрдэхпиттэн аҕам уустаан¬ураннаан араас кэпсээннэри, былыргы сэһэннэри киһи истэн олоруох курдук ымпыгар-чымпыгар тиийэ кэпсиирэ эппэр-хааммар иҥэн хаалбыт. Тугу истибиппин доҕотторбор, эмиэ аҕам курдук, киһини тардар тылынан, төһө кыалларынан эбэн-сабан сороҕор, уларытан да буолуо, кэпсиир этим.

Үөрэнэр кэммэр уус-уран айымньыны кытта билсиим, иҥэн-тоҥон үөрэтиим Пушкин остуоруйаларыттан саҕаламмыта диэтэхпинэ омуннааһын буолуо суоҕа.

Платон Ламутскай айар литературнай куруһуогар сылдьыым айар үлэбэр тирэх буолбута. Ол курдук уус-уран тыл күүһүгэр ылларан, бэйэм суруйарга холонорбор үктэл уурбута. Төһө да хоһооннорум сиппэтэх-хоппотох буолбуттарын иһин, мин айар үлэҕэ киирэрбэр улахан оскуолам буолбуттара саарбаҕа суох. Билигин санаан көрдөххө, айар үлэҕэ хардыылааһын бастакы араскыта силиһин тардыыта хас бирдии хоһооҥҥо, инникитин ким буоларгын быһаарар оруоллаах диэн саныыбын.

Бастакы хоһооннорум 1959 сыллаахха хаһыакка тахсыбыттара. Ити кэнниттэн сотору-сотору 70-80 сыллардаахха эбээннии, сахалыы, нууччалыы тылларынан хаһыаттарга, сурунаалларга тахсыталаан барбыттара.

Хоһооннорум бэчээккэ тахсалларын ааҕа-ааҕа өссө даҕаны тыл-өс тиийбэтин, суруйар санаабын кыайан эппэппин өйдөөбүтүм. Ол иһин элбэхтик ааҕар, ону таһынан суруйарбар тыл күүһүн, уобарастаан этиини туттарга күүскэ үлэлэспитим.

Хоһооннорбун хаста-хаста көннөрөрбүн бэйэм да билбэппин. Хоһооҥҥо бэйэ санаатын толору биэрии, ааҕааччыга тиэрдии элбэх сыраны, күүһү-күдэҕи эрэйэр".

Саха ааҕааччыларыгар анаан Иван Гоголев, Ва¬силий Сивцев сахалыы тылбаастарынан 1987 сыл¬лаахха "Хобо" диэн хоһооннорун кинигэтэ "Би¬чик" кинигэ кыһатынан бэчээттэммитэ. Хоту дойду хоһоонньута ыыра кэҥээн, ааҕааччылара элбээн биһирэбили ылар. Поэт кэнники кэмҥэ өссө тэптэн айар үлэнэн дьарыктанан "Эдек", "В цепи времен" кинигэлэрэ Дьокуускай уонна Магадан кинигэ издательстволарыгар утуу-субуу бэчээттэнэллэр.

Баргачаан кэлиҥҥи кэмҥэ прозаҕа эмиэ холонор. Ол курдук "Песнь о жизни" диэн "Полярная звезда" сурунаалга тахсыбыта. Кэпсээнньит быһыытынан иҥэн-тоҥон ойуулаан-оһуордаан көрдөрөргө кыһанар. Айымньыга ойууланар геройдар олоххо, үлэҕэ дьулуурдарын айылҕаҕа сыһыаран көрдөрөрө ааҕааччыны сөбүлэтэр. Платон Ламутскай, Василий Лебедев тыыннаахтарына биһирээн, сүбэ-ама биэрбит, кэлин чочуйан, тупсаран оҥорбут "Сүрэх кустуга" диэн хоһооннорун хомуурунньуга Андрей Кривошапкин редакциятынан бэлэмнэнэн тахсаары сытар. Василий Спиридонович Кейметинов аҥардас суруйуунан эрэ дьарыктаммат. Өр сыллаах оҕолору үөрэтиигэ күүһүн-күдэҕин биэрбит буолан, кэргэнинээн АД.Кейметиновалыын эбээн тылын уонна литературатын иҥэн-тоҥон үөрэтиигэ анаан 5-10 кылаастарга "Ааҕар кинигэни" оҥорон 1996 сыллаахха таһаарбыттара. 2000 сылга Е.К Тарабукинаны, А. Д. Кейметинованы, А. В. Кривошапкины кытта бииргэ үлэлэһэн 10-11 кылаастарга "Ааҕар кинигэни" бэчээккэ бэлэмнээн киллэрбиттэрэ. Поэт, прозаик Кейметинов Российскай Федерация суруйааччыларын Союһун чилиэнигэр 1992 сыллаахха ылыллыбыта.

B.C. уонна АД.Кейметиновтар икки кыыстаахтар, икки сиэннээхтэр. Василий Спиридоновиһы үтүө-мааны үбүлүөйүнэн эҕэрдэлээн туран, айар үлэтигэр өссө ситиһиилэри баҕарыаҕыҥ.

 

Чолбон. – 2001. - №1. – С. 81-82.

 

 

 

План мероприятий на октябрь-ноябрь 2016 г.

 

Дата

Время

Название

Ответственный

Место проведения

 

06.10.2016 

15.00 

Презентация сборника стихов эвенского поэта Михаила Колесова «Мне снилось – я был снег»

 

Межрегиональный информационный центр документального культурного наследия малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока совместно с Союзом эвенов РС (Я)

 

Исторический зал Национальной библиотеки РС (Я)

Ленина, 40

01.11.2016

 15.00

Вечер памяти, посвященный 70-летию со дня рождения юкагирского драматурга Геннадия Дьячкова

Межрегиональный информационный центр документального культурного наследия малочисленных народов Севера, Сибири и Дальнего Востока совместно с Советом старейшин юкагирского народа

 

Исторический зал Национальной библиотеки РС (Я)

Ленина, 40